Column: Bedrijven reageren op marktvraag

Dit lijkt me op zich een open deur: commerciële bedrijven reageren op de vraag uit de markt, op de vraag van hun klanten. Het is dan wel zaak dat die klanten hun vraag duidelijk formuleren en vervolgens met hun voeten (en euro’s) duidelijk maken wat ze van bedrijven verwachten. Vreemd genoeg lijkt dit mechanisme niet op te gaan als de overheid als klant functioneert in relatie tot haar ICT-dienstverleners. Dan ga je als overheid ‘in gesprek’ met de leveranciers, dan sluit je convenanten, spreek je manifesten af waarbij de leveranciers beloven over jouw wensen na te denken. Met de voeten stemmen is voor overheids-ICT niet te doen, want daarvoor is leveranciersonafhankelijkheid een vereiste. En daar zijn ‘we’ nog over in gesprek. Het onderzoek naar de commerciële sponsoring van het NOiV Jaarcongres liet echter zien dat een steviger en standvastiger houding richting de ICT-dienstverleners niet alleen mogelijk is , maar ook door henzelf wenselijk wordt geacht.

Voor een aantal bedrijven is open ICT geen vraagstuk, want die hebben hun bedrijfsmodel opgebouwd rond open standaarden en open source software. Dat zijn de bedrijven die op dit moment de grootste risico’s nemen, die innovatief aansluiten bij het afgekondigde overheidsbeleid en maximaal willen bijdragen aan een meer open overheid. En gelijktijdig een boterham verdienen natuurlijk. De opmerking van Frans Suijkerbuijk van Opensapiens dat je met een goede business case overheidsorganisaties beperkt kan overtuigen vereist dan wel extra aandacht. Het is dan bijvoorbeeld maar de vraag of en in welke mate het aangekondigde rapport van de Algemene Rekenkamer (die juist op de business case in moet gaan) zal leiden tot gewijzigd ICT-beleid bij de overheden.

Dat overheden vooral een duidelijke vraag naar open ICT in de markt moeten zetten, blijkt uit de opmerkingen van Jan Willem van Eck van Esri. Esri gaat meer open werken, omdat de klanten daarom vragen, omdat open standaarden in hun markten van belang worden geacht. Door op die vraag in te spelen willen zij meer kans maken bij aanbestedingen. En daar wringt natuurlijk ook de schoen. ICT-jurist Mathieu Paapst heeft al aangetoond dat in bijna de helft van de Europese aanbestedingen in Nederland nog steeds een niet toegestane voorkeur voor gesloten leveranciers en gesloten software wordt uitgesproken.

Kortom, de klant (de overheid dus) geeft een onduidelijk signaal aan de markt en geeft daarmee zelf maximale ruimte aan de bestaande ICT-leveranciers om vooral zo weinig mogelijk te bewegen. In mijn optiek moet je als klant niet gaan ‘polderen’ met de bedrijven waar je diensten van wilt afnemen. Ik heb er al meerdere malen voor gepleit dat de overheid, of liever gezegd de hele publieke sector, het gebruik van open standaarden in haar gehele ICT verplicht moet stellen en moet afdwingen. Dat heeft niks met ideologie te maken, maar alles met het realiseren van een duurzame, open, transparante, leveranciersonafhankelijke en democratisch functionerende overheid. En ja, daar mag je best de tijd voor nemen. En ja, daar mogen bedrijven die in opdracht van de overheid zwaar hebben geïnvesteerd best een vergoeding voor krijgen (al moet dat natuurlijk wel even afgezet worden tegen de hoeveelheid belastingeuro’s die in onderhoud van brakke systemen is gaan zitten). Maar de boodschap moet helder, krachtig en eenduidig zijn: voor datum t werken alle overheidsapplicaties met open standaarden. Indien niet, dan stappen we over op andere leveranciers en bouwen we in hoog tempo de relatie met het tegenwerkende bedrijf af.

Geloof me, ICT~Office gaat moord en brand schreeuwen, gaat boe-roepen over marktverstoring. In het koor ‘Ach en wee’ zullen we dan de Centric’s en Getronic’s vinden die hardop voorlezen uit nog te verschijnen onafhankelijke onderzoeksrapporten die vertellen hoe fijn zij zijn. Gewoon negeren, is mijn advies, en richt je op die leveranciers die open ICT in hun genen hebben of die snappen dat je er als bedrijf in de eerste plaats bent om aan de vraag van de klant tegemoet te komen.